Geçen ayki yazımızda Özgür Yazılımın ne olduğu konusunda kabaca birşeyler anlatmaya çalışmıştık. Şimdi ise “Özgür Yazılım neden gereklidir?”, “Özgür Yazılımın getirdikleri, götürdükleri nelerdir?” gibi konulara parmak basmak istiyoruz..
Daha önce GNU Genel Kamu Lisansının Özgür Yazılımlar için getirdiği 4 ana haktan bahsetmiştik. Bunların bir daha hatırlatmakta yarar var:
Hemen bahsedelim:
Tabi ki bu temel başlıkları çoğaltabiliriz de, ancak ilk akla gelenler ana başlıklar bunlardır ve kanımca yeterlidir de..(=
Bu noktada aklınıza şöyle bir düşünce takılabilir: – iyi güzel de, diyelim ki kendim bir yazılım yazdım, o kadar emek harcadım, gecelerim gündüzlerime karıştı ve sonunda programım ortaya çıktı, çokbir sonraki da acayip birşey, janjanlı, on numero :) Ben şimdi bu kadar emek harcadığım yazılımın bir de kodunu mu açıcam, kapalı kodda “sadece ben yaptım” edasıyla millete satarım çok para kazanırım, pabucumun özgür yazılımı, peeh (=
Şimdi ben de bu düşüncenin üzerine yukarıda saydığım argümanlarla gideyim, bakalım ne olacak :)
Birincisi, tamam iyi güzel, denediniz, test yaptınız ve bu programın iyi çalıştığına inanıyorsunuz.. Hiçbir sorununun olmadığını iddia ediyorsunuz.. Peki acaba haklı mısınız yoksa yanılıyor musunuz bu hususta? Biraz spagetti-western filmlerindeki kovboy replikleri gibi olacak ama “yazılım dünyasının mezarlıkları kendine güvenen mağrur programcıların çöpe atılmış kodlarıyla doludur” :P Şaka bir yana, her ne kadar yazılımınızı binlerce defa kontrol etmiş olsanız bile, yazılımınızda sorun çıkma olasılığı vardır.
Özgür Yazılım :)Veyahut kötü niyetli programcılar tarafından bir eksiği bulunup, o eksik üzerinden yazılımınızı çökertecek ya da kötü niyetle kullanılacak hale gelmesini engel olamama olasılığınız her zaman bulunur.. Bu olasılık yazılımınızın hitap ettiği kitle arttıkça ve yazılımın kod yükü arttıkça daha da artacaktır..
İkincisi, yazılımınızı kullanacak insanların kaynak kodunuzu görmeden iş yapmaları bütün kaderlerini sizin elinize vermeleri demektir.. Yani sizin yazılımınızı kullanacaklar, ama o yazılım hakkında hiçbirşey bilmeyecekler, o yazılımın yaratabileceği herhangi bir sorun olduğunda elleri kolları bağlı sizin kapınıza koşacaklar.. Böyle bir koşulu kabul etmek için ya yazılımınızı sattığınız insanlar bunu önemsememeleri, ya da bir şekilde sizin yapacağınızı herhangi bir baskıya boyun eğmeleri gerekir :) Siz olsanız böyle bir riski kabul eder miydiniz? hele hele, bir ülkenin mali işlemleriyle alakalı, bir ordunun savunma sanayi ile alakalı ya da dünyanın sayılı şirketlerinden birine yönelik bir yazılımdan söz ediyorsak?
Daha yazmaya gerek var mı? Bence başka örneklere geçelim, hem aşağıdaki örneklerle yukarıdaki konu hakkında ayrıntılı ilişki kurmanız mümkün olur..
Bir çarpıcı örnek de yazılımın bilgi yönünü ele alarak verelim: Düşünün, ampulü bulan Thomas Edison’a ampulün patenti sonsuza dek verilseydi, yani her yaktığımız ampül için Edison soyundan gelen insana para ödemek zorunda olsaydık düşünün oluşabilecek kaos ortamını :) Ayrıca bu konuda tarihi açıdan bakarsak tam tersi durumun söz konusu olduğunu da görürüz. ABD Anayasası oluşturulurken yazarların doğal haklara sahip oldukları fikri öne sürülmüş fakat kesin ve net şekilde reddedilmişti. İşte bundan ötürü ABD Anayasası telif hakları sistemine ‘izin verir’ ancak bunu ‘şart koşmaz’. Telif hakkının geçici olmak zorunda olduğunun belirtilmesinin sebebi de zaten budur. Yine ABD Anayasa’sında telif hakkının amacının yazarı ödüllendirmek değil, gelişmeyi teşvik etmek olduğu belirtilmiştir. Telif hakkı kısmen yazarı ve daha fazla da yayıncıları ödüllendirir ancak bu ödüllendirmenin amacı davranış değişikliğini sağlamaktır. Yani Thomas Edison ampulü bulmuştur, bunun üzerinde telif hakları da almıştır; ancak bu ampulün tekelinin Thomas Edison’da olması gibi bir yargıyı beraberinde getirmez.
Komşunuz yeni bir araba alıyor, siz de bu arabayı çok beğeniyorsunuz ve bu arabanın aynısından, bu arabaya, komşunuza ve arabanın üreticisine zarar vermeden bir tane daha “kopyalama” şansınız var.. Acaba aynı arabadan bir tane daha yapmak, hem de kimseye zarar vermeden, bir SUÇ mudur? Bu örneği yazılım dünyasında daha rahat anlayabiliriz, çünkü herhangi bir yazılımdan bir tane daha yapma olanağınız varsa bunu yapma olasılığınız, normal hayatta aynı cins bir otomobil yapma olasılığınızdan daha yüksektir :) Hem de kimseye zarar vermeden...
Yazılım Sahipleri, kullanıcılar programları izinsiz olarak kopyaladıklarında ‘zarar’ gördüklerini veya ‘ekonomik kayba’ uğradıklarını belirtmektedirler. Ancak kopyalama yazılım sahibi üzerinde doğrudan bir etkiye yol açmaz ve kimseye zarar vermez. Yazılım sahibi, ancak yazılım için para ödeyecek bir kullanıcı bunun yerine kopyalamayı tercih ederse bir kayba uğrayabilir.
Biraz düşünürsek görürüz ki çoğu kişi kopyaladığı şeyi para karşılığı satın alacak değildir. Buna rağmen yazılım sahipleri sanki herkes bir kopyayı satın alacakmış gibi ‘kayıp’larını hesaplarlar. Buna en nazik ifade ile abartmak denir.
Patent ve Yazılım-Yazılımcı Hakları konusunda önümüzdeki sayılarmızdan birinde örneklerle destekleyerek daha geniş kapsamda ele alacağımız bir yazımız olacak.. Günümüzde süregelen patent ve yazılımcı hakları ihlalleri, hatta ve hatta “patent ve yazılımcı hakları ihlali” ihlalleri hakkında ilginç bir serüvene adım atacağız ve bazı sorulara kendimizce cevap bulmaya çalışacağız.. çünkü bu kadar yararını saydığımız özgür yazılımı insanlık olarak hakediyoruz!
| Yazarın Üslubunu Beğendiniz mi?: | ||
| Yazının İçeriği Yeterli mi?: | ||
| Konu İlginizi Çekti mi?: |
Bu derginin içeriği, Creative Commons lisansı ile korunmaktadır.
Kaynak göstermek ve link vermek şartıyla ticari olmayan amaçlarla yazılarımızı kullanabilirsiniz.
©2007-2008 ODTÜ Bilgisayar Topluluğu